NASA’ nın Yeni Gama Işın Teleskobu
Yazar: İmir Kalkancı
(2 oy, ortalama: 4,50 / 5)
Gece gökyüzü, Dünya’ dan bakıldığında sakin ve deÄŸiÅŸmez gibi görünebilir. Fakat evren, gama ışınlarında bakıldığında ansızın deÄŸiÅŸen ve karmaşık bir yerdir. Gama ışın teleskopları kullanılarak yapılan gözlemlerde astronomlar, kısa süren fakat son derece ÅŸiddetli patlamalara tanık olurlar. “Gama ışın patlamaları” adını verdikleri bu olay aynı zamanda evrendeki en güçlü patlamalardır.
Şu ana kadar hiç kimse bu patlamaların nedenleri konusunda kesin bir şey söyleyemiyor. Yinede en kabul gören teori, bu patlamaların, iki nötron yıldızının çarpışması veya bir tür süper nova patlaması sonucunda meydana gelebileceği yönünde. Bu noktada kesin olan tek konu ise gama ışın patlamalarının galaksilerin çok uzağında, uzayın derinliklerinde meydana geldiği.
Gece gökyüzüne baktığımızda aslında bir tarih kitabının sayfalarına bakıyoruz. Her bir yıldız bu kitabın birer bölümü. Çünkü gökyüzünde gördüğümüz, o yıldızın gerçekten ÅŸuandaki hali deÄŸil. Bunun nedeni de, yıldızın uzaklığından dolayı, yayınlanan ışınların, Dünya’ya çok uzun bir zaman sonra ulaÅŸabiliyor olması. Dolayısıyla, uzayın derinliklerindeki uzak cisimleri gözlemleyerek, daha geçmiÅŸe bakıyor olacağız. Bu da evrenin ilk zamanlarına bizi daha da yaklaÅŸtıracak.
Marshall Space Flight Center’ dan Charles Meegan, “Gama ışın patlamaları son derece parlaktır ve bu nedenle milyarlarca ışık yılı uzaklıktaki bu patlamaları, Dünya’ dan gözlemleyebiliriz. Aslında gözlemlediÄŸimiz patlama, milyarlarca yıl önce meydana gelmiÅŸ bir olaydır. Bu ÅŸekilde geçmiÅŸ zamana bakmak, bize evrenin erken zamanları hakkında bazı ÅŸeyler öğretecektir. Gama ışın patlamalarıyla birlikte, belki de, Big Bang sonrası oluÅŸan galaksileri ve yıldızları görebileceÄŸiz.” ÅŸeklinde konuyu aktarıyor.
Gama ışın patlamaları, evrenin tarihi hakkında birşeyler öğretmesinin yanında, onun fiziğinin açıklanması konusunda da yardımcı oluyor. Fakat gama ışın patlamalarıyla çalışılmasının zor yanı, patlamalar görünmeden önce alıcıları o noktaya odaklayabilmek. Çünkü herbir patlama çok kısa zamanda maksimuma ulaşıyor ve zayıflıyor. Bu nedenden dolayı meydana gelen tüm patlamaları keşfetmek oldukça zor. Hatta bir yaz gecesinde sıradan bir el kamerasıyla, parlayan herbir ateşböceğini teker teker görüntülemeye çalışmaktan farksız.
Bilim adamları, yıllardır, gama ışınlarının izlenmesinde oldukça ilgililer ama aslında bu patlamalar bir kaza sonucu keÅŸfedildi. 1960′ lı yıllarda soÄŸuk savaÅŸ döneminde Amerikan uyduları, Sovyetlerin yaptığı nükleer testleri izliyorlardı. Bu sırada büyük bir gama ışın patlamaları tespit edildi fakat bu radyasyon Sovyetler BirliÄŸinden gelmiyordu. Bilim adamları bu patlamaların uzaydan geldiÄŸini açıkladılar.
Gama ışın patlaması, gökyüzünde flash patlaması gibi bir görüntü oluÅŸturuyor. Patlama sırasında oluÅŸturulan “Işık EÄŸrisi” patlamanın ÅŸiddetini gösteriyor.
Bu olaydan sonra, kısa zamanda, gama ışın patlamaları, astronomlar için en esrarengiz bir konu haline geldi ve NASA, bu patlamaların gökyüzündeki haritasını çıkarmak için büyük bir gözlemevi yapmaya karar verdi. 1990′ larda Compton Gama Işın Gözlemevi, (Compton Gamma-ray Observatory) 400 tane yeni gama ışın kaynağı keÅŸfetti ve 2704 tane gama ışın patlamasını kaydetti. Compton’nun en önemli keÅŸfi ise, gama ışın patlamalarının Samanyolu’ndan deÄŸil, uzak galaksilerden geldiÄŸini kanıtlaması oldu.
GLAST için hazırlıklar sürüyor.
NASA’ nın yeni GeniÅŸ Alan Gama Işın Teleskobu GLAST (Gamma-Ray Large Area Space Telescope) ise, kısa bir süre sonra patlamaların takibinde ve gözlemlenmesinde yardımcı olacak. 2008′in Mayıs ayında fırlatılması planlanan bu uzay teleskobu, yüksek enerjili gama ışın patlamalarının araÅŸtırılmasında öncü gözlemevi olacak. Yılda yaklaşık 50 veya daha fazla patlamanın yerini doÄŸru bir ÅŸekilde tespit etmesi bekleniyor. GLAST üzerindeki bir diÄŸer parça ise daha düşük enerjideki gama ışın patlamalarını izleyecek. (Burst Monitor – GBM)
Kaynaklar
