Mart 2008

20 Mart saat 07:48, GüneÅŸ Ä°lkbahar noktasında.

GüneÅŸ, bu tarihte gece ve gündüz sürelerinin yaklaşık eÅŸitlendiÄŸi (fark 9 dakika) ve Ä°lkbahar Gündönümü ismi ile anılan (ya da teknik ismi ile alfa) sanal noktada yer alır. Bu sanal nokta 20 Mart PerÅŸembe sabahı saat 07:48’de GüneÅŸ’in bulunacağı yerdir, sanal noktanın gerçek yeri bu yıl ülkemizden görülebilecek. Gök cisimlerin uzayda yerlerini belirlemede bu özel noktadan itibaren ölçümlendiÄŸini/tanımlandığını söyleyerek önemini belirtmiÅŸ olalım. Gök mekaniÄŸi meraklıları için, belirtilen tarih ve saatte bu özel noktanın uzaydaki yerini kestirmek ilginç olacaktır. Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya ve gündüzler uzamaya devam edecek. Bu yüzden 20 Mart’ı izleyen günlerde gün ışığından daha fazla yararlanılabilinir. Kuzey yarıkürede yer alan yerleÅŸimlerde gün ışığından daha fazla yararlanmak amacıyla her yıl yapılageldiÄŸi gibi bu yıl da olası yaz saati ya da “ileri saat” uygulaması 20 Mart’ı izleyen ilk hafta sonunun tatil gününde ve en sakin saatte (gece) saatlerin 1 saat ileri alınmasıyla baÅŸlatılmakta ve 7 ay kadar sürmekte. Mart ayının gök olaylarında yukarıdaki ileri saat uygulaması dikkate alındı da.

Gün Saat

03    13   Merkür–GüneÅŸ açıklığı en büyük. Batı (27 derece)

07    19   YENÄ° AY

08    22   Uranüs GüneÅŸ’e en yakın (315.5 milyon km)

10    24   Ay Yer’e en yakın (366.3 bin km)

14   13   Ä°LK DÖRDÜN

19   17   Satürn Ay’ın 6 derece kuzeyinde

20   08   GüneÅŸ ilkbahar noktasında (gece süresi gündüze eÅŸit)

21   21   DOLUNAY

26   23   Ay Yer’e en uzak (405.1 bin km)

30   01   SON DÖRDÜN

30   03   Pallas GüneÅŸ’e en yakın

GEZEGENLERÄ°N Ä°LGÄ°NÇ GÖRÜNÜMLERÄ°

Ay – Jüpiter birarada

3 Mart sabah saat 03’de Jüpiter, hilal evredeki Ay’ın 4 derece kadar kuzeyinde yer alacak. Ancak ikili o saatte henüz doÄŸmamış olacağından daha geç saatlerde mesela 05:10’dan itibaren bakılabilir. Ä°kili güneydoÄŸuda ufuktan 12 derece kadar yüksekte Yay (Sagittarius) takım yıldızında görülecek. Jüpiter’in parlaklığı –2 kadir ve bir sanal görünümleri takvim resimde verildi.

Merkür – Neptün birarada

9’unda sabah saat 05’te Merkür, Neptün’ün 0.9 derece güneyinde yer alacak. Ancak ikili o saatte henüz doÄŸmamış olacağından daha geç saatlerde mesela 06:20 civarında çok kısa süreliÄŸine bakılabilir. Az daha uzakta-batıda Venüs (daha parlak olanı, –3.9 kadir) ile de birlikte üçlü güneydoÄŸuda ufuktan 9 derece kadar yüksekte Yay takım yıldızında görülecek. Ä°kili güneydoÄŸuda ufuktan 8 derece kadar yüksekte OÄŸlak (Capricornus) takım yıldızında görülecek. Ufka çok yakın olmalarından görülmeleri zor da olacak. Sanal görüntüleri takvim resimde küçük çerçevelerde (örneÄŸin 4–6, 8–12 arası günler için) verildi; en az 8 gün süreyle ve diÄŸer günlere de sarkarak çıplak gözle iki ve teleskop eÅŸliÄŸinde ise üç gezegenin (Neptün’ün parlaklığı 8 kadir olup ancak teleskopla görülebilir) birbirleri etrafındaki dansları fark edilebilir.

Ay – Mars birarada

15’inde sabaha karşı saat 05’te Mars, ilkdördün evredeki Ay’ın 1.7 derece güneyinde yer alacak. Ancak ikili o saatte batmış olacağından daha erken saatlerde mesela 14 Mart gecesi 23:30’dan itibaren bakılabilir. Ä°kili doÄŸuda ufuktan 29 derece yüksekte Ä°kizler (Gemini) takım yıldızında görülecek. Kırmızı renkli Mars’ın parlaklığı 0.5 kadir ve bir sanal görünümleri takvim resimde saat 18:30 için verildi.

Ay – Regulus birarada

19’unda sabah saat 10’da Aslan (Leo) takım yıldızının en parlak yıldızı Regulus (1.3 kadir), ÅŸiÅŸkinay evredeki Ay’ın 0.8 derece kuzeyinde bulunacak. Ancak ikili o saatte batmış olacağından daha erken saatlerde mesela sabah 04 civarında bakılabilir. Ä°ki gökcismi batıda ufuktan 12 derece kadar yüksekte yer alacak. Az ileride-doÄŸuda parlak olan Satürn’dür. Bir sanal görüntüleri takvim resimde verildi.

AYLIK GÖKBÄ°LÄ°M TAKVÄ°MÄ°

Mart ayı boyunca Ay’ın evreleri resimde verildi (pembe renkte olanlar). Yeniay–ilk ve son dördün–dolunay evrelere tam ulaÅŸma saatleri de belirtildi. Gece gökyüzü parlaklığı bu evrelerden kestirilebilir ve uygun gözlem geceleri seçilebilir. Resimde ayrıca, Ay’dan yardımlanarak gökyüzünü daha iyi tanıyabilmek için çeÅŸitli Ay’lı gökyüzü sanal çizimleri ve saatleri de verildi; gerçekleri ile karşılaÅŸtırılabilir. Çizimlerde beyazlar yıldız ve renkli olanlar Ay ve gezegenlerdir. Çimen yeÅŸili eÄŸri bölgeler ise ayaklarımızı bastığımız yer ile gökyüzünü ayıran ufuk sınırını göstermekte. Bir aya toplu bakış ile yıldızların “duran”, gezegenlerin “yürüyen” ve Ay’ın da “koÅŸan” olduklarını görmek olasıdır. Birbirlerine göre yine de bu küçük yer deÄŸiÅŸtirmelerin aralarındaki büyük uzaklık farklarından, Yer’in hareketinden ve/veya belki hareket yönlerine de baÄŸlı olabileceÄŸi türünden açıklamalara ulaÅŸmak da mümkündür. Bir aylık bu gözlem sonuçları/akıl yürütmeleri ile edinilenlerin kitap bilgisi ile de örtüÅŸmesi durumunda artık bir “keÅŸif” sevinci yaÅŸanacağı mutlaktır.

Mart 2008 Ay Takvimi

MART AYINDA GEZEGENLER

Merkür, sadece GüneÅŸ doÄŸmadan önce doÄŸuda veya GüneÅŸ battıktan sonra batıda ufka yakın görülebilir. Gezegen Mart ayında GüneÅŸ’e olan yakın konumundan dolayı ancak ilk iki hafta süresince GüneÅŸ doÄŸmadan hemen önce çok kısa süreliÄŸine güneydoÄŸu tarafta ufuktan en fazla 11 derece kadar yüksekte sırasıyla OÄŸlak ve Kova (Aquarius) takım yıldızlarında görülecek. Merkür’ün parlaklığı iki hafta boyunca 0.9’dan 1.9 kadire kadar sönükleÅŸerek görülebilecek. Ayrıca, gezegen ilkdördün evrede teleskop ile izlenebilirde. Merkür ufka yakın olacağından görülmesi yine de zor olacak. Takvim resimde 1, 4–6 ve 8–12 arası günlerde pembe renkte görünen gezegen Merkür’dür.

Venüs, bu ay Merkür gibi davranacak; gezegen Mart ayında GüneÅŸ’e olan yakın konumundan dolayı ancak ilk iki hafta süresince GüneÅŸ doÄŸmadan hemen önce çok kısa süreliÄŸine güneydoÄŸu tarafta ufuktan en fazla 9 derece kadar yüksekte sırasıyla OÄŸlak ve Kova takım yıldızlarında görülecek. Venüs’ün parlaklığı –3.9 kadir olup gökyüzünde adeta ışıldayacak. Belki bu yüzden bu parlak gezegene erken uyananlarca sabahın bir habercisi olarak “sabah yıldızı” demiÅŸiz. Venüs teleskopla bakıldığında ÅŸiÅŸkinay evrede görülecek. Venüs, Merkür gibi ufka yakın olacağından görülmesi zor olacak. Bununla birlikte, ÅŸiddetli parlaklığı ve ufka yakınlığını yanlış anlamalara meydan vermesi olasıdır da. Takvim resimde 1, 4–6 ve 8–12 arası günlerde görünen sarı renkte gezegen Venüs’tür.

Mars, ay boyunca GüneÅŸ’e yaklaÅŸacağından görülme süresi azalacak ÅŸekilde akÅŸam saatlerinden itibaren gece yarısı sonrasına kadar 7 saat süreliÄŸine görülebilecek. Gezegen 0.1 kadirden itibaren gün ve gün sönükleÅŸerek 0.8 kadire kadar parlaklığı azalacak ve gökyüzünün bir ucundan (güneyden) diÄŸer ucuna (kuzeybatıya doÄŸru) 130 derece kadar geniÅŸ bir aralıkta sırasıyla BoÄŸa (Taurus) ve Ä°kizler takım yıldızlarında yer alacak. Mars ufuktan en fazla 75 derece gibi oldukça yüksekte (özellikle akÅŸam saat 19 civarında) görülecek. Gezegen ayrıca ÅŸiÅŸkinay evre görünümünde olacak ki teleskoplu okuyuculara ilginç gelebilir. Takvim resimde 7 ve 12–16 arası günlerde görünen kırmızı gezegen Mars’tır. Ayrıca, Mars ve bulunduÄŸu burç gök atlasında belirtildi.

Jüpiter, ay boyunca GüneÅŸ’ten uzaklaÅŸacak ve sabahları GüneÅŸ doÄŸmadan önce bir saat süreliÄŸine görülebilecek. –2 kadir parlaklıklı gezegen, güneydoÄŸu tarafta ve ufuktan en fazla 25 derece yüksekte Yay takım yıldızında (yıl boyunca da aynı burçta) yer alacak. Takvim resimde 1–3 ve 29–31 arası günlerde görünen yeÅŸil gezegen Jüpiter’dir.

Satürn, ay boyunca GüneÅŸ’e giderek yaklaÅŸacak.
Gezegen akÅŸam saatlerinden (18:30’dan) itibaren tüm gece boyunca sabah saatlerine kadar (04:30 gibi) 10 saat süreliÄŸine doÄŸudan batıya doÄŸru 175 derece kadar çok geniÅŸ bir aralıkta Aslan (Leo) takım yıldızında (yıl boyunca da aynı burçta) görülecek. Satürn ufuktan en fazla 61 derece yüksekte yer alacak. Gezegenin parlaklığı da +0.3 kadir. Takvim resimde 17–20 arası günde görünen açık kahverengi gezegen Satürn’dür. Ayrıca, Satürn ve bulunduÄŸu burç gök atlasında da belirtildi.

Neptün, ay boyunca GüneÅŸ’ten uzaklaÅŸacağından görülme süresi artacak ÅŸekilde sabahları GüneÅŸ doÄŸmadan hemen önce kısa süreliÄŸine teleskop eÅŸliÄŸinde izlenebilir. +8 kadir parlaklıklı oldukça sönük gezegen ufuktan en fazla 17 derece yüksekte güneydoÄŸu tarafta OÄŸlak takım yıldızında (yıl sonuna kadar da aynı burçta) yer alacak. Takvim resimde 4–6 ve 8–12 arası günlerde görünen mavi gezegen Neptün’dür.

Gezegenlerin görüleceÄŸi zamanlar bu sayfada mini çizelgede verildi.

Mart 2008 Gök Haritası

Gök atlası, 15 Mart gece saat 23:00 için verildi. Ay boyunca gök cisimlerin konumlarını bulabilirsiniz. Bu sanal gök atlasını yukarıdaki tarih ve saatte gerçeÄŸi ile karşılaÅŸtırmak uzayı kavramada yararlı olur. Bu iÅŸ için gök atlasına gökyüzüne bakar ÅŸekilde doÄŸru yönlerde (bu sayfadaki resimlerde yönlerin baÅŸ harfleri kullanıldı) yukarıya kaldırarak eÅŸleÅŸtirmek yeterli. Hareketli doÄŸal/yapay gök cisimlerin gecelik yolları üzerindeki sabit duran parlak yıldızların/takım yıldızların arasından ilerleyiÅŸleri gün ve gün iÅŸaretlenmeleri ile bu cisimlerin yol izleri de belirlenebilir ve gelecek gecelerde nerede olacağı kestirilebilirde. Yapay cisimlerden Ä°ridium uydularına bu adresten bakılabilir. Gök atlasında ayrıca Büyük Ayı (Ursa Major), Küçük Ayı (Ursa Minor), Kutup yıldızı (Polaris) ve bu sayfada adı geçen burçlardan bazıları da verildi. Gök atlasında yer alan ve hep gökyüzünde kalan Büyük Ayı takım yıldızını gece uzun süre ile yer deÄŸiÅŸtirdiÄŸini ara ara izlemek aslında Yer’in göreceli ne yöne döndüÄŸü bilgisini gözlemleyerek/deneyleyerek öÄŸrenmede öncelenebilir. Büyük Ayı takım yıldızı Kutup yıldızını gösteriyor olması yardımıyla yön bulma nostaljisi de yaÅŸanabilir.

Bu makaleler de ilginizi çekebilir:

• Eylül 2009
• AÄŸustos 2009
• Temmuz 2009