GüneÅŸ için HerÅŸey Yolunda mı?
Yazar: İmir Kalkancı
(2 oy, ortalama: 4,50 / 5)GüneÅŸ üzerinde görülen leke gruplarının sayılarında, zamanla artmalar ve azalmalar olduÄŸu gözlenir. Uzun yıllar göz önüne alındığında, aktiviteye baÄŸlı olarak, leke gruplarının sayısı her 11 yılda bir maksimuma ulaşır ve minimuma düşer. “GüneÅŸ Leke Çevrimi” adı verilen bu periyodun minimumundayken çok az leke grubu oluÅŸurken, çevrim maksimuma ulaşınca çok fazla leke grubu oluÅŸur. Son zamanlarda ortaya çıkan raporlar, içinde bulunduÄŸumuz minimumun, beklenenden daha uzun devam ettiÄŸini öne sürüyor. Ancak NASA’da GüneÅŸ üzerinde çalışan David Hathaway’e göre GüneÅŸ lekesi sayısında süren sakinlik, çevrim için, tarihi normlara uygun görünüyor.
Minimum ve Maksimum evrelerinde Güneş
GüneÅŸ ile ilgili bazı ÅŸeylerin yanlış gittiÄŸini anlatan raporlar akademik çevrede ve basında yer aldı. Ancak verilere dikkatli bakıldığında durum biraz farklı. GüneÅŸ’in, 11 yıllık aktivite çevriminin düşük noktasında olduÄŸunu söyleyen Hathaway, bu evreye “Solar Minimum” (GüneÅŸ ile ilgili minimum) adını verdiklerini söyledi.
1995-2015 yılları arasındaki Güneş çevrimi. Zig-zag şeklindeki çizgiler leke sayılarını, düzeltilen eğriler ise tahminleri gösteriyor.
GüneÅŸ’in maksimum evresi boyunca, dev GüneÅŸ lekeleri ve ÅŸiddetli parlamalar her gün gözlenir. Kutup ışıklarının (Aurora) düşük enlemlerde gözlenmeye baÅŸlaması, radyasyon fırtınaları gibi GüneÅŸ’in Dünya’ya etkileri ortaya çıkar. Bu evre en son 2000-2001 yıllarında gerçekleÅŸmiÅŸti. GüneÅŸ’in minimum evresinde ise tam tersi bir durum ortaya çıkar. Parlamalar oldukça azdır ve haftalar sonra zayıf GüneÅŸ lekeleri gözlenir. Åžu anda içinde bulunduÄŸumuz evredeki gibi.
Minimumlar çevrimin normal bir evresi olmasına rağmen, bazı gözlemciler, süren minimumun uzunluğu hakkında sorular soruyorlar. Bu durum biraz daha zaman alacak gibi. Hathaway, bir önceki minimumun ne kadar sürdüğünü unuttuğumuzu düşünüyor. 20. yüzyılın başlarında neredeyse iki kez sakin devam eden dönemler yaşanmıştı.
GüneÅŸ leke sayılarını inceleyen Hathaway, ortalama bir çevrimin 14 aylık bir standart sapma ile yaklaşık 131 ay sürdüğünü söyledi. İçinde bulunduÄŸumuz 23. çevrim, ÅŸuana kadar 142 ay devam etti. Bu da standart sapmanın içinde bulunan bir deÄŸer. “Dolayısıyla içinde bulunduÄŸumuz minimum, anormal kısalıkta veya uzunlukta deÄŸil” diyebiliriz ÅŸeklinde konuÅŸtu.
En uzun minimum evresi 1645-1715 yılları arasında yaÅŸanan ve “Maunder Minimum” olarak adlandırılan evredir. 70 yıl süren bu minimumda GüneÅŸ lekeleri çok az gözlendi ve GüneÅŸ leke çevrimi kırılmış oldu. Aynı dönemde Dünya’nın kuzey yarım küresinde alışılmadık kış ayları yaÅŸandı. Hatta bazı araÅŸtırmacılar, düşük GüneÅŸ aktivitesinin, o dönemlerde artan volkanik haraketlerle ve deÄŸiÅŸen okyanus akıntılarıyla iliÅŸkili olduÄŸuna inandılar. Fakat 18. yüzyıldan itibaren çevrim, 11 yıllık dönemler ÅŸeklinde devam etti. Çevrimin Dünya iklimini nasıl etkilediÄŸi ise hâlâ bir araÅŸtırma konusu.
1610 – 2007 yılları arası yıllık ortalama GüneÅŸ leke sayıları.Â
Hathaway, sakin geçen 2008 yılının ve sonrasının ikinci “Maunder Minimum” olacağına inanmıyor. 24. çevrimin habercisi birkaç GüneÅŸ lekesini gözlediklerini de söze ekliyor. Bu lekeler, GüneÅŸ çevriminin normal bir ÅŸekilde devam edeceÄŸini gösteriyor.
Kaynaklar
