GüneÅŸ Tutulması

GüneÅŸ tutulması nedir? Tutulmaya ne sebep oluyor ve neden? Ne kadar sıklıkla tutulma gerçekleÅŸir? Bir sonraki GüneÅŸ tutulması ne zaman? Bu yazıda tüm bu soruların cevaplarını bulabileceksiniz. Fakat GüneÅŸ tutulmasına geçmeden önce Ay hakkında bildiklerimizi gözden geçirmemiz gerekiyor.

Dünya’nın uydusu Ay, yaklaşık 3,476 km’ lik bir çapa sahip soÄŸuk ve kayasal bir gök cismidir.  Kendisi bir ışık kaynağı olmamasına raÄŸmen, GüneÅŸ ışığını yüzeyinden yansıtır. Dünya’nın çevresinde bir turunu 29,5 günde tamamlar. Bu dönüÅŸü sırasında GüneÅŸ’e göre konumu da deÄŸiÅŸir ve bu durum Ay’ın evreleri ÅŸeklinde gözlenir.

Bu evrelerden “Yeni Ay”, görülebilir deÄŸildir. Çünkü bu evrede Ay, GüneÅŸ ile Dünya arasındadır ve dolayısıyla Ay’ın aydınlanan tarafı Dünya’dan görünmez. Ay Dünya’nın çevresinde turuna devam ettikçe evreler deÄŸiÅŸir ve bu evreler her ay tekrarlanır. "Yeni Ay" evresi GüneÅŸ tutulması açısından da önem taşır.

GüneÅŸ tutulması sadece, Ay’ın Dünya ile GüneÅŸ’in arasından geçtiÄŸi "Yeni Ay" evresinde meydana gelebilir. EÄŸer bu sırada Ay’ın gölgesi Dünya yüzeyine düÅŸerse, GüneÅŸ diskinin bazı kısımlarının örtüldüÄŸünü veya tamamen kaplandığını görürüz. Yeni Ay’ın her 29,5 günde bir meydana geldiÄŸini göz önüne alarak, her ay bir GüneÅŸ tutulmasının gerçekleÅŸeceÄŸini düÅŸünebilirsiniz. Fakat tutulma, Ay’ın yörünge düzlemiyle Dünya’nın yörünge düzlemi arasındaki 5 derecelik fark nedeniyle her ay gerçekleÅŸmez.

Tutulma Åžartları: a) Ay ve GüneÅŸ aynı düzlemde bulunmadığından tutulma yoktur. b) N1 noktasında Ay, Yeni Ay evresindedir ve GüneÅŸ tutulması gerçekleÅŸir.

Tüm ÅŸartlar saÄŸlandığında, yapılan hesaplamalar sonucunda, bir takvim yılında olabilecek GüneÅŸ ve Ay tutulmalarının sayısını ÅŸöyle özetleyebiliriz:

1) En az 2 GüneÅŸ tutulması olur. Hiçbir Ay tutulması olmayabilir.

2) En çok 7 tutulma olabilir. (4 GüneÅŸ, 3 Ay tutulması veya 5 GüneÅŸ, 2 Ay tutulması)

GÜNEÅž TUTULMA ÇEŞİTLERÄ°

Dünya – GüneÅŸ ve Dünya – Ay uzaklıkları devamlı olarak deÄŸiÅŸtiÄŸinden (yörüngelerin elips olmasından) GüneÅŸ tutulması birkaç türlü olur.

Åžekildeki 1-2-3 olarak gösterilen çizgiler Dünya’nın izlemesi muhtemel yolları gösteriyor.

1. Tam GüneÅŸ Tutulması

Dünya, Ay’ın gölge konisinin tepe noktasından geçerse (T noktası) GüneÅŸ, kısa bir süre için, Dünya üzerindeki bir gözlem yerinden görülmez. Bu gözlem yeri için "Tam GüneÅŸ Tutulması" oldu denir. Ayrıca Dünya, Ay’ın gölge konisinin içinden geçerse, Dünya üzerinde daha geniÅŸ bir bölge ve daha uzun bir zaman aralığı için GüneÅŸ’ten ışık alamaz. Bu bölgede bulunan gözlemciler için yine "Tam GüneÅŸ Tutulması" oldu denir. (A noktası)

29 Mart 2006 Tam GüneÅŸ tutulmasının en iyi izlendiÄŸi yerlerden biri Türkiye idi. Birçok yabancı kuruluÅŸ tutulmayı, Türkiye’den canlı yayınla tüm Dünya’ya aktardı.

Tam tutulma süresince bazı görüntüler karşımıza çıkar. Tutulmanın, ikinci ve üçüncü kontak anlarında fotosferin (çıplak gözle bakıldığında güneÅŸin en parlak görünen kısmı, ışıkküre) son ve ilk ışıkları alınırken literatürde "Diamond Ring" olarak adlandırılan Elmas Yüzük ÅŸeklinde bir görüntü oluÅŸur. Ayrıca tam ve halkalı tutulmaların baÅŸlangıç ve bitiÅŸlerine yakın GüneÅŸ görülmeye baÅŸladığında Ay’ın üzerinde parlak damlacıklar görülmeye baÅŸlar. Bu damlacıklar "Baily’s Beads" olarak adlandırıır.

2. Halkalı Tutulma

Dünya, Ay’ın gölge konisinin uzantısından geçerse Dünya üzerindeki bir gözlemci GüneÅŸ’in ortasını göremez. Sadece bir halka ÅŸeklinde kenarını görür. Bu ÅŸekildeki tutulmaya "Halkalı Tutulma" denir. (B Noktası)

3. Parçalı Tutulma

Dünya, Ay’ın yarıgölge konisinde bulunduÄŸu zaman, gözlemci ancak GüneÅŸ’in bir parçasını görebilir. Bu çeÅŸit tutulmaya da "Parçalı tutulma" denir. (C Noktası)

GÜNEÅž TUTULMASININ ÖNEMÄ°

GüneÅŸ’in kromosfer ve korona tabakalarının incelenmesini engelleyen, GüneÅŸ’in fotosfer tabakasından gelen ışık, GüneÅŸ tutulması sırasında gözlemciyi rahatsız etmeÄŸinden tutulma zamanları kromosfer ve korona tabakarının incelenmesi için iyi bir fırsattır. Bunun dışında GüneÅŸ tutulması, gökyüzü fotoÄŸrafçıları için iyi bir zamandır.

Son olarak, GüneÅŸ tutulmasıyla ilgili zaman tablolarına ve haritalara buradan ulaÅŸabilirsiniz.

Kaynaklar

• Genel Astronomi I, Prof. Dr. Salih Karaali
• Solar Eclipses for Beginners

Bu makaleler de ilginizi çekebilir:

• Parçalı Ay Tutulması