Dev Teleskoplar
Yazar: Ozan Kanbertay
(8 oy, ortalama: 4,13 / 5)Teknoloji geliÅŸtikçe ve ucuzladıkça, yıllar önce hayal bile edemediÄŸimiz projeleri hayata geçirir olduk. Son yıllarda, uyarlanmış optik sistemlerinin geliÅŸmesiyle, uzaya teleskop göndermek yerine yeryüzüne dev teleskoplar kurmak tercih edilir oldu. Uyarlanmış optik sistemler, basitçe, atmosferdeki hava akımlarının görüntü üzerindeki olumsuz etkisini büyük ölçüde giderebilen sistemlere verilen isimdir. Anlaşılan o ki; hem bu sistemlerin tatmin edici sonuçlar vermesi hem de uzaya teleskop göndermenin maliyetli ve riskli olmasından dolayı, önümüzdeki yıllar yeryüzüne kurulacak dev teleskopların devri olacak. Dilerseniz, gelecekte büyük keÅŸiflere imza atması beklenen dört dev teleskop projesine daha yakından bakalım.
E-ELT: AVRUPA’NIN AÅžIRI BÜYÜK TELESKOBU
Birincil aynası 42 metre olacak bu teleskop, aslında baÅŸlangıçta 100 metre olarak tasarlanmıştı. Projenin maliyeti 1.5 milyar doları bulunca, teleskobun çapı önce 60 metreye; ardından da 42 metreye kadar düÅŸürüldü.
Projenin son halinin maliyetinin 800 milyon avroyu bulacağı tahmin ediliyor. Gözlem cihazlarının teleskoba takılıp, kullanıma hazır gelmesi ise 2017’yi bulacak.
Åžu andaki teknoloji ile 42 metre çapında bir aynayı tek tabaka olarak kusursuz bir biçimde üretmek mümkün deÄŸil. Åžimdiye kadar tek tabaka olarak üretilebilen en büyük ayna çapı 8 metre. Ayrıca bu kadar büyük bir ayna tek parça olarak üretilebilse bile, aynanın herhangi bir yerinde sorun çıkması harcanan tüm paranın çöpe gitmesi anlamına gelecek. Bu yüzden, teleskop her biri 1.45 metre boyutunda 906 adet altıgen biçiminde aynanın bir araya gelmesiyle çalışacak. Dev teleskobun ikincil aynasının çapı ise 6 metre olacak ki, bu bile ülkemizdeki en büyük teleskobun tam 4 katına denk geliyor.
Teleskobun nereye kurulacağı henüz belirlenmedi. Adaylar arasında Arjantin, Kanarya Adaları, Güney Afrika, Åžili, Fas,ve Antarktika bulunuyor.
Yine ESO’ya ait, Åžili’de bulunan, her birinin ayna çapı 8.2 metre olan dört teleskoptan oluÅŸan dizge ise, “Çok Büyük Teleskop” olarak adlandırılmıştı. Anlaşılan, Avrupalı gökbilimciler isim bulma konusunda pek de yaratıcı deÄŸiller.
30 METRELÄ°K TELESKOP
Åžili’deki Atakama Çölü ve Havai Adaları’ndaki Mauna Kea Dağı, teleskobun kurulacağı muhtemel bölgeler. Proje ABD’deki Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü ve Kanada tarafından ortaklaÅŸa olarak yürütülmektedir.
Ä°lk ışığının 2017’de alınması planlanan teleskobun, James Webb Uzay Teleskobu ile ortaklaÅŸa çalışması planlanmaktadır. Böylece iki farklı sistemin yetenekleri birleÅŸtirilmiÅŸ olacak. Teleskobun birincil aynası ise, 492 parçadan oluÅŸacak.
EURO50
Euro50; Finlandiya, Ä°rlanda, Ä°spanya, Ä°sveç ve Ä°ngiltere’nin ortaklaÅŸa yürüttüÄŸü bir proje. Teleskobun, Kanarya Adaları’ndan biri olan La Palma üzerine kurulması planlanıyor. Her biri 2 metre boyutundaki 618 adet altıgen ayna bir araya gelerek 50 metre çapındaki birincil aynayı oluÅŸturacak. Bu boyuttaki bir teleskop, görünür dalga boylarında 2-3 mili açı saniyesi; kızılötesinde ise 10 mili açı saniyesi çözünürlüÄŸe ulaÅŸabilecek. 2000 metrekarelik ayna alanı ile bu teleskop, mevcut en büyük teleskobun 25 katı kadar ışık toplama kapasitesine sahip olacak. Taslak bütçeye göre, 2014’te sonuçlanacak projenin maliyeti 594 milyon avroyu bulacak.
SaÄŸ tarafta Euro50 teleskobu, sol tarafta ise bir Boeing 747 görülmektedir. Resim ölçeklidir.
DEV MACELLAN TELESKOBU (GMT)
2017’de kullanıma hazır hale gelmesi planlanan teleskobun çapı 24.5 metre olacak. GMT’nin tasarımı ise, diÄŸer dev teleskoplardan farklı. Tasarımcılar, çok sayıda küçük altıgen ayna kullanmak yerine 7 adet 8.4 metrelik dairesel aynayı tercih etmiÅŸler.
Teleskop, Åžili’nin Cerro Las Campanas bölgesine kurulacak. Bu bölge, atmosferik görüÅŸün mükemmel olması, ışık kirliliÄŸinin olmayışı ve açık gece sayısının fazla olmasıyla ünlüdür.
Dev Macellan Teleskobu (GMT)
Proje, Amerika’daki bazı araÅŸtırma enstitüleri ile Avustralya’dan iki kurum tarafından ortaklaÅŸa yürütülmektedir.
Peki, ÅŸu anda kullanımda bulunan büyük teleskopların boyutları nelerdir? Merak edenler için, mevcut en büyük beÅŸ teleskop ile ilgili bir tablo hazırladım.
|
Adı |
Çapı (metre) |
Konumu |
| Büyük Kanarya Teleskobu (GTC) | 10,4 | La Palma, Ä°spanya |
| Keck I ve II | 2 x 10 | Mauna Kea Dağı, Hawaii, ABD |
| Güney Afrika’nın Büyük Teleskobu (SALT) | 9,2 | Sutherland, Güney Afrika |
| Hobby-Eberly Teleskobu (HET) | 9,2 | Fowlkes Dağı, Teksas, ABD |
| Subaru | 8,3 | Mauna Kea Dağı, Hawaii, ABD |
Kaynaklar
Burhan ŞEN Diyor ki: Cumartesi, Kasım 22, 2008, 4:12
Birincil aynası 42 m !!! olaÄŸanüstü bir rakam bu… Hubble’ın uzayda çektiÄŸi bir “derin bakış” fotoÄŸrafının kat be kat daha ayrıntılı görüntü elde edilebilecek…. Daha ÅŸimdiden bu teleskopun ilk görüntülerini görmek için sabırsızlanıyorum…
Ozan Kanbertay Diyor ki: Cumartesi, Kasım 22, 2008, 21:59
Evet, 42 metrelik çap gerçekten müthiÅŸ bir büyüklük. Böyle bir teleskop, kuramsal olarak Hubble Uzay Teleskobu’nunu foton toplama kapasitesinin 282 katına eriÅŸebilecektir. Tabi ki, Dünya’nın atmosferi uzay teleskopları kadar net bir görüntü elde etmeye izin vermiyor. Buna karşın, son zamanlarda geliÅŸtirilen “uyarlanmış optik” sistemleri ile atmosferin olumsuz etkileri büyük ölçüde giderilebiliyor. Ancak, bu sistemlerin de bir eksisi; sadece çok küçük bir görüş alanında çalışabilmeleri. Avrupa Güney Gözlemevi, bu görüş alanını biraz daha artırmayı baÅŸardı; ancak “uyarlanmış optik” adı verilen bu sistemlerin hala geliÅŸtirilmeye ihtiyacı var.
Bünyamin ÇİLOĞLU Diyor ki: Salı, Aralık 2, 2008, 12:28
Bu siteye okuduÄŸum bir kitaptan etkilenerek araÅŸtırma yaparken girdim, ÅŸimdi okuduklarımı sizinle paylaÅŸmak isterim. Süleyman Hilmi TUNAHAN (K.S.) sohbet notlarında 1. Kat semanın keÅŸfinden bahsediyor ve diyor ki; “Fenciler henüz birinci kat semayı keÅŸif edemediler, ne zaman bu Türkiyenin büyüklüğü kadar bir ayna yaparlarsa bilin ki ozaman birinci kat semayı öğrenebilirler, o zaman batıl inaçlarının ne kadar yanlış olduÄŸunu gözleriyle görecekler”
Burada geçen “AYNA” nın ne manaya geldiÄŸini de yukarda yapımı devam eden teleskopun bir paraçası olduÄŸunu öğrenmiÅŸ bulunmaktayım ancak ÅŸuda anlaşılıyor bu daha bir baÅŸlangıç bu teleskop birinci kat semayı görmemiz için çok yetersiz.
Ozan Kanbertay Diyor ki: Çarşamba, Aralık 3, 2008, 1:42
BahsettiÄŸiniz ÅŸahsın “1. kat sema” ile ne kastettiÄŸini bilmiyorum. Ancak ÅŸu bir gerçek ki, deÄŸil Türkiye Dünya kadar büyük bir teleskop da yapsanız, bilinen evrenin dışından herhangi bir cisim gözlemleyemezsiniz. Teleskoplar, foton (ışık tanecikleri) toplamaya yarayan aletlerdir. Dolayısıyla daha büyük teleskop demek sadece daha çok ayrıntı demek. Işığı henüz bize ulaÅŸmamış, bilinen evrenin dışında yer alan herhangi bir gökcismini GüneÅŸ kadar büyük bir teleskopla bile gözlemleyemeyiz sonuç olarak.
furo Diyor ki: Salı, Ocak 6, 2009, 17:05
Hiç bir kelime bulamayıp sadece mükembel bir aygıt olduğunu söylüyorum.
www.tayfunyardimciel.tr.gg Diyor ki: Pazar, Mayıs 3, 2009, 1:13
Gerçekten harika bir ÅŸey…Sabırsızlanıyorum ilk fotoÄŸrafları görmek için.
Hasan Diyor ki: Çarşamba, Kasım 18, 2009, 11:30
Evet birincil ayna boyunun 42 metre olması beni çok şaşırttı ve bahsi geçen bu teleskopların kullanımı da 2017 olarak düşünülüyor inşallah 2017 ve tahminim 2037 de yaşarız da sonuçları görürüz