Uzak Bir Gezegende İlk Kez Karbondioksit Gazı Tespit Edildi
Yazar: Ozan Kanbertay
(3 oy, ortalama: 3,33 / 5)GüneÅŸ sistemi dışındaki bir gezegenin atmosferinde ilk defa karbondioksit gazının varlığına rastlandı.
Su, metan, karbondioksit ve oksijenin yaÅŸam için gerekli dört temel gaz olduÄŸu söylenir. Bu cümleyi aslında ÅŸu ÅŸekilde düzeltmek daha doÄŸru olacak sanırım: “Su, metan, karbondioksit ve oksijen Dünya’mızdakine benzer bir yaÅŸam için gerekli dört temel gazdır.” Ä°nsanlar olarak, her ÅŸeyi kendimize benzetmek gibi bir huyumuz olduÄŸu için, bilim adamları da baÅŸka gezegenlerdeki yaÅŸam arayışlarını sadece bizimkine benzer yaÅŸam biçimleriyle sınırlı tutuyorlar. Açıkçası, bu anlayış deÄŸiÅŸmedikçe Dünya dışı yaÅŸam arayışları konusunda çok da umutlu deÄŸilim. Bizim sıra dışı ve olaÄŸanüstü koÅŸullar olarak nitelediÄŸimiz; aşırı yüksek ya da düÅŸük sıcaklık, basınç gibi durumlarda da yaÅŸayabilen canlıların var olma ihtimalini göz ardı ettiÄŸimiz sürece, bir sonuca varmamız zor.
Yukarıda, HD189733b adlı gezegenin temsili bir resmini görmektesiniz. Telif Hakkı: NASA ve ESA
Sitem ve eleÅŸtiri dolu bir giriÅŸten sonra, haberin ayrıntılarına geçelim dilerseniz. Haberin konusu olan gezegenin adı, HD 189733b. Bu gezegen, etrafında dolandığı yıldıza çok yakın bir gaz devi. 65 ışık yılı uzaklıkta yer alan gezegen, bundan dolayı, tanıdığımız yaÅŸam biçimlerinin barınamayacağı kadar yüksek bir sıcaklığa sahip.
HD189733b, yıldızına çok yakın dolandığından; sadece ondan bize ulaÅŸan ışığı, yıldızdan gelen ışıktan ayırt edemiyoruz. Söz konusu gezegenin tayfını elde etmek için keÅŸfi yapan ekip, basit ama akıllıca bir yöntem kullanmış: Öncelikle yıldız ve gezegenin ışığının birlikte tayfını alıyorlar. Daha sonra gezegen yıldızın arkasına geçtiÄŸinde, bir kez daha tayf alıyorlar. Ä°lk gözlemle ikinci gözlem arasındaki fark bize, sadece gezegenden ulaÅŸan ışığı veriyor.
HD189733b’nin bir baÅŸka temsili resmi. Jüpiter’den biraz daha büyük olan gezegenin atmosferinde sıcaklık 800°C yi bulabiliyor. Telif hakkı: ESA, NASA ve Frederic Pont (Cenova Universitesi Gözlemevi)
Gezegenin atmosferindeki karbondioksitin nasıl oluÅŸtuÄŸu henüz bilinmiyor. Üzerinde durulan bir olasılık, yıldızın yaydığı ÅŸiddetle ışınımın bazı molekülleri parçalayarak, gaz oluÅŸumunu tetiklediÄŸi.
Gezegenin atmosferinde, karbondioksitten baÅŸka su buharının ve metan gazının da izine rastlanmış. Bu durumda dikkat ederseniz, yukarıda saydığımız “yaÅŸam için gerekli dörtlü” den sadece oksijen eksik HD189733b’nin atmosferinde.
KeÅŸif, Hubble Uzay Teleskobu’nun üzerindeki tayfçeker (Near Infrared Camera and Multi-Object Spectrometer) kullanılarak gerçekleÅŸtirilmiÅŸ. Elde edilen sonuçlar, “Astrophysical Journal” adlı dergide yayımlanacak.
Meraklılar için not: HD189733b adı verilen gezegen, Henry Draper Katalogu’ndaki (HD) 189733’üncü yıldızın etrafında dolanıyor. Ä°simdeki “b” harfi de, gezegenin bu yıldızın sahip olduÄŸu keÅŸfedilen ilk gezegen olmasından kaynaklanıyor. EÄŸer HD189733b adlı yıldızın etrafında baÅŸka gezegenler de keÅŸfedilirse; onlar HD189733c, HD189733d,… olarak adlandırılacaktır.
Kaynaklar
