Zaman çok hızlı geçiyor. “Haftasonu Gökyüzü Keyfi” yazı dizimiz bir ayını doldurdu bile. Kışın etkisiyle havalar her ne kadar gözlem için çok müsait olmasa da gece dışarı çıktığınızda en azından çıplak gözle gözlem için gösterdiğim hedeflere bakıp orada bambaşka bir dünya gizli olduğunu hayal edebiliyorsanız, bu yazı dizisi bir şeyler ...

7 Ocak 1610 gecesinde, bundan yaklaşık 400 yıl önce, Galileo yaptığı teleskobunu öncelikli hedefi Ay'dan Jüpiter'e doğrulttuğunda yüz yıllardır kabul görev evren modelini yerinden salladığının farkında mıydı acaba? Evrendeki tek merkezin Dünya olduğu yönündeki yaygın inanışa karşıt Jüpiter'in etrafında gördüğü 3 küçük yıldız ona bambaşka bir evrenin ipuçlarını veriyordu. Gördüğü üç küçük yıldız daha sonra Io, Europa ve Ganymede olarak adlandırılacak olan Jüpiter'in üç uydusuydu.

2008 yılı güzel bir yakınlaşmayla kapanıyor. 29 Aralık’ta Ay, Jüpiter ve Merkür; 31 Aralık’taysa Ay ve Venüs akşam gökyüzünde yakın konumdalar. Yine 31 Aralık’ta Merkür ve Jüpiter çok yakın görünür konuma geliyor. Merkür ve Jüpiter’i görebilmek için akşam alacakaranlığında batı-güneybatı ufku üzerine bakmak gerekiyor.

Aslında “tutulma” sözcüğü bu olayı ifade etmek için tam olarak doğru bir kullanım değil. Jüpiter gibi büyük bir gökcismi, kendisinde daha küçük bir gökcisminin önüne geçtiği zaman, bu olaya “örtülme” diyoruz. Aşağıdaki fotoğrafta, Jüpiter’in ve Güneş Sistemi’mizin en büyük uydusu olan Ganymede, gezegen tarafından örtülürken görülüyor. Fotoğraf Hubble Uzay Teleskobu tarafından 9 Nisan 2007’de çekilmiş.

21 Aralık, yıl içerisinde gece süresinin en fazla (14 saat, 47 dakika) ve günün en kısaya (9 saat, 13 dakika) ulaşacağı tarihtir. Bu sanal nokta 21 Aralık Pazar günü saat 14:04’de Güneş’in bulunacağı yerdir, sanal noktanın gerçek yeri bu yıl ülkemizden görülebilecek. Gök mekaniği meraklıları için, belirtilen tarih ve saatte bu özel noktanın uzaydaki yerini kestirmek ilginç olacaktır. Bu tarihten itibaren geceler kısalmaya ve günler de uzamaya başlayacak.

Eğer bir göktaşı yere çarpmaya yakın patlar ve etrafı gündüz gibi aydınlatmazsa, gökyüzünde yılın son gösterisi Venüs, Jüpiter ve Hilal şeklinde görülen Ay'ın bir araya gelmesidir diyebiliriz.

Güneş’imiz uzun süredir yine sakinliğini sürdürmekte. Güneş olaylarını SOHO uydusundan saat saat izleyebilirsiniz. Bu adresten ayrıca, Yer’den gözlenemeyen çok sayıda kuyrukluyıldız keşiflerini izlemek de olası. Aslan takım yıldızından 10–23 Kasım arasında Leonidler isimli göktaşı fırtınası özellikle 17 Kasım gecesinde izlenebilecek. Saatte 20 veya daha fazla sayıda göktaşı görülebilir. Bilindiği gibi yağmurlar dışında gece boyunca sadece 6–7 kadar göktaşı görülebilmekte. Göktaşı yağışını izlemek isteyen okuyucular 17–18 Kasım Pazartesi–Salı gece yarısından sonra (Salı gününe sarkan gece) doğuda ufuktan 24 derece kadar yüksekteki Aslan takım yıldızı bölgesine bakabilirler. Bir–iki göktaşının görülmesi yağışın yerini de belirler. Ay’ın olması olumsuz, yakınında Satürn’ün bulunması ile birlikte göktaşı yağışını izlemeye her zaman değer. Yaklaşık mercimek büyüklüğündeki gök taşları doğal havai fişek gösterisi görünümündeler. Leonidler ve diğer göktaşı yağmurları ve gözlemleri hakkında ayrıntılı bilgi Uluslararası Göktaşı Kuruluşu’ndan öğrenilebilir.

Son zamanlarda gökyüzünde olağandışı parlak bir cisim farkettiniz mi? Bu cisim Jüpiter olmalı. Çünkü 9 Temmuz Çarşamba akşamı Jüpiter, Dünya'ya 2008 yılı için en yakın konumda olacak. Jüpiter'i büyük ve parlak görebilmek için güzel bir fırsat.  

Kova takım yıldızı civarında yer alan Delta Aquarii yıldızının yakınından yağan Güney Delta Aquaridler isimli göktaşı yağmuru, 12 Temmuz ile 19 Ağustos tarihleri arasında görülebilir. En yüksek sayıya ise 27 Temmuz’da ulaşır. Saatte yaklaşık 20 kadar göktaşı sayılabilir. Bilindiği gibi, yağmurlar dışında gece boyunca ancak az sayıda (6 - 7 kadar) göktaşı görülebilmekte. Bu göktaşı yağmurunu izlemek isteyen okuyucular, özellikle 27 Temmuz gece 23’den başlayarak sabaha kadar başlangıçta doğu tarafta ve ufuktan 11 derece yüksekteki Kova takım yıldızı bölgesine bakabilirler. Göktaşı yağmurları ve gözlemleri hakkında ayrıntılı bilgi için Uluslararası Göktaşı Kuruluşu’nun sitesi ziyaret edilebilir. 27 Temmuz, 23:00, Doğu ufku

21 Haziran yıl içerisinde gece süresinin en kısa (8 saat 52 dakika) ve günün en uzun (15 saat 8 dakika) olduğu tarihtir. Bu tarihten itibaren geceler artık uzamaya ve günler kısalmaya başlayacak. Ülkemizin Yerküre üzerindeki konumuna göre yıl boyunca gece–gündüz süresinin değişimi TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi’nin (kısaca TUG’un) hazırladığı 2008 Gök Olayları Yıllığı kitapçığı sayfa 20–21 de var. Kum saatine benzeyen şeklin incelen orta yerinin 21 Haziran’a karşılık geldiği görülecek.